اگر اوایل قرن بیستم با ظهور مدرنیسم و سرعت بالای تغییرات در شهرها، بهخصوص در دوران پس از جنگ جهانی اول و دوم همراه بود، امروز دوران عبور از دنیای مدرن به دنیاییست که ترکیبی از پایداری، احساسگرایی، زمینهگرایی و فناوری است. چالشهای معماری عصر حاضر را میتوان ساختِ بناهای پایدار، ارزانسازی مسکن اجتماعی، پیدا کردن متریالهای سازگار با محیطزیست و اهمیت تغییرات اقلیمی دانست.
یافتن پاسخ مناسب برای چالشها در سایهی پرسشگری و ایجاد دیالکتیکها شکل میگیرد. هر چند همواره معماری به لحاظ ماهیت خود، از دیگر تغییرات اجتماعی با سرعت کمتر و در ابعاد محدودتری همراه است، اما برای ایجاد این دیالکتیکها شاید مسابقات معماری یکی از بهترین بسترهای موجود باشد.
قدمت مسابقات معماری به ساخت آکروپلیس در سال ۴۴۸ قبل از میلاد برمیگردد.
ساختمان اُپرای سیدنی، گنبد کاتِدرال فلورانس، مرکز ژُرژ پُمپیدوی پاریس، کاخ سفید در واشنگتن و پارلمان بریتانیا در لندن، همگی نتیجهی برگزاری مسابقات معماری بودهاند.
گذر دنیای معماری از ساختمانهای نئوکلاسیک به مدرن نیز دستاورد شرکت معماران پیشروِ مدرنیسم، در مسابقات معماری و نمایش ایدههایشان بوده است. بسیاری از معماران صاحب ایده، از گذر مسابقات معماری به شهرت رسیدهاند و پس از آن توانستهاند مانیفستهای معماری خود را ارائه دهند.
هدف اصلی از برگزاری مسابقات معماری را میتوان کشف ایدههای نو، مشارکت عمومی، تبلیغات برای پروژهها و دادن فرصت به طراحان برای در معرض دید قرار دادن ایدههایشان و در نهایت ارتقای هنر عمومی و ادراک معمارانه دانست.
در بازار کاری و حرفهای، استادکارها بر پایهی میزان تجربه، مهندسان بر اساس سابقهی تحصیلی و هنرمندان بر مبنای مشاهدهی عینی دستساختههایشان عیارسنجی میشوند و ادامهی راه شغلی و حرفهای آنان ترسیم میشود. در این میان، رشتهی معماری ترکیبیست از هنر و مهندسی.
کار یک معمار نیز، هم به لحاظ هنری و هم از نظر مهندسی و تکنیک ساخت ارزیابی میشود. اما مهمتر از این دو، تفکر و شیوهایست که معمار برای خلق یک اثر به کار میگیرد و به آن ارزش میبخشد. اساس قضاوت پروژههای معماری در محیطهای آکادمیک، مسابقات و سطوح بالای حرفهای نیز، تحلیل همین تفکرات است و مهمترین چالش برای معماران جوان – و شاید همهی معماران – نمایش آنهاست.
معماران پس از اتمام دوران تحصیل و در محیط کاری، بیشتر بخشی از زنجیرهی تکمیل پروژههایی میشوند که اساس شکلگیری آنها، تفکرات طراحی دیگران است و یا محدودیتها مانع از بروز نوآوری در آنها میشود؛
از این رو، مسابقات معماری، بستری مناسب برای معمارانی است که تمایل به ارائهی ایدههای خود دارند.
در یک طرفِ برگزاری مسابقات معماری، طراحان قرار دارند؛ از یکسو معمارانی با تجربه و از سوی دیگر طراحان جوانی که شور تغییر دارند و آیندهی فضاهای شهری در واقع متعلق به آنهاست؛ جوانانی که متعلق به نسلی هستند که دسترسی به اطلاعات جهانی و ارتباطات بسیار قوی دارند و از فنآوری به شدت کمک میگیرند. همین استفاده از فنآوری باعث ایجاد روحیهی مشارکتی و ارتباطپذیری در آنان شده و از سوی دیگر میتوانند خود را با تغییرات هماهنگتر کنند؛ برای مثال تلاشهای آنها در همین دوران همهگیری ویروس کرونا و توانایی دورکاری و استفاده از تکنولوژیهای ارتباطی برای انجام کارها.
در طرف دیگر و به عبارتی نقطهی آغازین هر رقابتِ معماری کارفرما قرار گرفته است. در کشورهای توسعهیافته، شاید بتوان گفت تمامی فضاهای عمومی از طریق رقابتهای معماری شکل میگیرند. بسته به ابعاد پروژهها و هزینههای آنها، این رقابتها را به دو دستهی دعوتی و یا آزاد برای عموم معماران تقسیم میکنند و قوانین و رویهی مشخصی برای برگزاریشان تعریف میشود. مسابقههایی که بهصورت آزاد برای عموم معماران برگزار میشود، بستر بسیار مناسبی برای حضور دانشجویان و معماران جوان است.
نگرانیهای کارفرمایانی که مسابقات را بهصورت محدود و دعوتی برگزار میکنند قابل درک است، اما بسیاری از مسابقات معماری در دو سطح حرفهای و دانشجویی بهطور همزمان برگزار میشوند. این امر کمک بسیار بزرگیست به معماران نسل جوان و از سوی دیگر تعاملیست برای ایجاد تغییرات در سطوح حرفهای.
برای مثال، شهردار جدید شهر استانبول با رویکرد مشارکت تمامی شهروندان در شهر خود، طراحی بسیاری از پروژههایی را که امکان برگزاری بهصورت عمومی دارد، به مسابقه میگذارد و نتیجهی آن نیز مشارکت بالای دانشجویان جوان و بروز ایدههایی بسیار نو است که میتواند چهرهای متفاوت برای آیندهی شهر رقم بزند.
نسل نوین، همانگونه که خواستههای جدیدی دارد، احتیاج به فضاها و روابط فضایی جدید و نگرشی متفاوت به فضاهای معماری و شهری نیز دارد.
رمز موفقیت خیلی از معماران را میتوان در بازتعریف فضاها و روابط فضایی دانست؛ بهگونهای که هم نیازهای نسلهای مختلف از قشرهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی متفاوت را برطرف سازد و هم از لحاظ زیباییشناسی معمارانه، حرفهای جدیدی برای گفتن داشته باشد.
بهترین راه شناخت این تغییرات، حضور نسل جوان معماران در کنار معماران حرفهای، در مسابقات معماری و شکلگیری دیالکتیکهای انتقادی و پرسشگرانه است. بسیاری از دفاتر معماری مشهور دنیا، قسمت عمدهی تمرکز خود را بر حضور در مسابقات معماری گذاشتهاند. از سوی دیگر در محیطهای آکادمیک، که میتوان آنها را نمونهی اولیهای از مسابقات معماری دانست، حضور پیدا میکنند تا بتوانند خود را با تغییرات آشناتر کنند.
بیتردید برگزاری رقابتهای معماری، فرصتیست هم برای معماران و هم برای کارفرمایان؛ بستری برای نمایش خلاقیتهای معماران نسل نو و بیان مانیفستها و بنمایههای فکری معماران با تجربه.
علاوه بر آن، مسابقات معماری فرصت مغتنمی برای کارفرمایان است تا با بهرهبردن از حضور نسل طراحان جوان در اینگونه رویدادهای رقابتی، انتخاب خود را از میان پروژهها و خلاقیتهای ارائهشده انجام دهند و در نهایت حرکتی باشد بهسوی ارتقاء کیفیت فضای زندگی و محیطهای شهری.
نظرها و دیدگاههای شما برای ما مهم است؛
از طریق کامنت در پایین همین یادداشت، نقد و نظرهایتان را با ما در میان بگذارید…
این یادداشت در شمارهی هفتم طراحان ایده منتشر شده؛
برای تهیهی نسخهی کاغذی مجله از طریق همین وبسایت اقدام کنید/
نسخهی الکترونیکی طراحان ایده نیز از طریق لینکهای زیر (طاقچه و فیدیبو) در دسترس است…
اشتراکگذاری
نسخهی الکترونیکی
